« آداب الصّلاة » مذكور داشتيم « 1 » - آن است كه انسان مىتواند نشئهء خود را تبديل كند و مظهريّت ابليسيّه را به مظهريّت آدميّه مبدل نمايد ؛ زيرا كه انسان تا در عالم طبيعت - كه دار تغيّر و تبدّل و نشئهء تصرُّم و هَيولَويّت است - واقع است ، به واسطهء قوه منفعله كه حق تعالى به او عنايت نموده و راه سعادت و شقاوت را واضح فرموده ، مىتواند نقايص خود را مبدَّل به كمالات ، و رذايل خويش را تبديل به خصايل حميده ، و سيّئات خود را مبدَّل به حسنات نمايد . و اين كه معروف است : « فلان خُلق زشت يا فلان صفت رذيله از ذاتيّات است و قابل تغيير نيست » « 2 » ، اصلى ندارد و حرفى بىاساس و ناشى از قِلّت تدبّر است و عدم تغيير و تبديل ذاتيّات را به اين باب ربطى نيست ؛ بلكه با رياضات و مجاهدات ، تمام صفات نفسانيّه را مىتوان تبديل [ نمود ] و تغيير داد ، حتّى جُبن و بخل و حرص و طمع را مىتوان مبدّل به شجاعت و كرم و قناعت و عزّت نفس نمود . پس بر انسان سالكِ راه حق و طالبِ سعادت و نجات ، لازم و مُتحَتّم است كه تا در اين چند روزه كه مهلت است و از عمر دنياوى او - كه مورد تغيير و تبديل و نشئهء اختيار و نفوذ اراده است - چند صباحى باقى مانده ، با جدّيت كوشش كند و صفحهء نفس خود را عرضه به قرآنِ خدا و أحاديث معصومين عليهم السلام - كه موازين حق و باطل و طرق تميز سعادت و شقاوتند - نمايد ، تا أوّلًا : خود را بشناسد و به حال باطن خود معرفت پيدا كند كه از كدام حزب و داخل كدام جند است ؛ آيا از حزب الرحمن و جند العقل است ، يا حزب الشّيطان

--> ( 1 ) - آداب الصلاة ، ص 206 . ( 2 ) - اين قول را نقل كرده‌اند : محقّق طوسى ( ره ) در « اخلاق ناصرى » ، ص 102 ؛ مولى مهدى نراقى ( ره ) در « جامع السعادات » ، ج 1 ، ص 22 .